W kontroli zwolnień lekarskich i orzecznictwie lekarskim w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych będą zmiany. Część obowiązuje od końca stycznia, inne wejdą w życie w kwietniu, a kolejne dopiero od 2027 r. ZUS wyjaśnia, czego i kiedy można się spodziewać.

Ustawa wprowadza sporo zmian, które wejdą w życie w różnych terminach. Precyzuje między innymi, jakich aktywności nie można podjąć na zwolnieniu lekarskim. Wprowadzi też zasady, które pomogą usprawnić orzecznictwo lekarskie w ZUS.

Zmiany od 27 stycznia

Przepisy, które już weszły w życie, doprecyzowują to, co w dotychczasowej ustawie budziło czasami pytania. Chodzi przede wszystkim o kontrolę przez ZUS prawidłowości wystawiania zwolnień lekarskich. Ustawa jednoznacznie wskazuje teraz, że Zakład może kontrolować prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. ZUS może też żądać od ubezpieczonego wyjaśnień na potrzeby kontroli zwolnienia lekarskiego.

Gdy instytucja stwierdzi nieprawidłowości przy wystawianiu zwolnienia, może udostępnić informacje na ten temat właściwym jednostkom organizacyjnym samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów – do postępowania w zakresie odpowiedzialności zawodowej. Zmienił się też organ odwoławczy w sprawach, w których ZUS cofnął lekarzowi upoważnienie do wystawiania zwolnień lekarskich. Do tej pory odwołania rozpatrywał minister rodziny, pracy i polityki społecznej. Obecnie trzeba skierować wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do prezesa ZUS.

Zmiany od 13 kwietnia

Zwolnienia lekarskie

13 kwietnia wejdą w życie kolejne zmiany w zwolnieniach. Tak jak dotychczas na ZLA nie będzie można pracować zarobkowo.

Nie będzie też można podejmować aktywności niezgodnych z celem zwolnienia. Ustawa wprowadzi tu definicję czynności incydentalnej, która nie poskutkuje utratą zasiłku. To pojedyncze, wyjątkowe działanie, którego wymagają istotne okoliczności i którego brak doprowadziłby do poważnych konsekwencji.

Na przykład podpisanie pilnego dokumentu, którego nie może podpisać nikt inny. Takie działania nie mogą jednak wynikać z polecenia pracodawcy.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie lub rekonwalescencję.

Wyjątkiem są zwykłe czynności dnia codziennego. ZUS przypomina, że wyjście do apteki, lekarza czy na zakupy do pobliskiego sklepu spożywczego są na zwolnieniu dozwolone.

Od 13 kwietnia kontrolerzy będą mieć prawo do legitymowania osoby, której zwolnienie sprawdzają. Uzyskają też prawo wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli oraz odbierania wyjaśnień od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek, a także od jej lekarza. Ustawa doprecyzowała, że kontrola może obejmować również osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Orzecznictwo lekarskie

Kolejne zmiany dotyczą orzecznictwa lekarskiego w ZUS.

Mają zwiększyć atrakcyjność zatrudnienia w orzecznictwie i przede wszystkim usprawnić wydawanie orzeczeń w ZUS.

Zakład będzie mógł zatrudniać lekarzy orzeczników także na umowy o świadczenie usług. Do tej pory musiał to być etat. Poza lekarzami specjalistami w ZUS będą mogli pracować również lekarze, którzy odbywają szkolenie specjalizacyjne w określonej dziedzinie medycyny lub którzy wykonują zawód lekarza od co najmniej 5 lat. Oczywiście każdy z nich będzie musiał, tak jak dotychczas, przejść szkolenie z orzecznictwa lekarskiego.

ZUS zyska też możliwość zatrudniania osób z tytułem specjalisty w dziedzinie fizjoterapii lub pielęgniarstwa. Fizjoterapeuci będą mogli wydawać orzeczenia w sprawie rehabilitacji leczniczej narządu ruchu finansowanej przez ZUS, a pielęgniarki/pielęgniarze – orzekać o niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Zmienią się również zasady ustalania wynagrodzenia kadry medycznej w ZUS. Wynagrodzenia zasadnicze osób na umowach o pracę będą ustalane z zastosowaniem mnożników przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, które określi w rozporządzeniu minister rodziny.

Zmiany od 1 stycznia 2027

Zwolnienia lekarskie

Do końca tego roku osoba, która ma dwóch pracodawców powinna otrzymać zwolnienie lekarskie u każdego z nich. To zmieni się od 1 stycznia 2027 r. Od tej daty lekarz – na żądanie ubezpieczonego – nie będzie miał obowiązku wystawienia zwolnienia lekarskiego z określonego tytułu, jeżeli praca zarobkowa w jednym z tych miejsc będzie mogła być wykonywana z uwagi na jej charakter. Pacjent będzie musiał poinformować pracodawcę, że u innego płatnika zasiłku jest na zwolnieniu lekarskim i w jakim okresie.

Orzecznictwo lekarskie

Gdy klient ZUS nie zgadza się z orzeczeniem lekarza orzecznika, jego sprawa trafia do ponownego rozpatrzenia w trzyosobowej komisji lekarskiej ZUS. Tak samo jest, gdy zarzut wadliwości orzeczenia zgłosi główny lekarz orzecznik. To zmieni się od 2027 r.

Również na etapie ponownego rozpatrywania sprawy klient spotka się z jednym lekarzem orzecznikiem. Przy czym w sytuacjach szczególnie skomplikowanych ZUS będzie mógł skierować sprawę do rozpatrzenia przez komisję trzech lekarzy. Przyspieszy to wydawanie orzeczeń. Co więcej ustawa określiła termin na wydanie orzeczenia – ma wynosić 30 dni. Gdyby doszło do jego przekroczenia, klient będzie mógł ponaglić ZUS.

Będzie również możliwa wideorozmowa lekarza orzecznika z pacjentem, gdy badanie stacjonarne nie jest konieczne.

A orzeczenie lekarskie będzie elektroniczne. Jeśli jego dostarczenie przez internet nie będzie możliwe albo pacjent poprosi o papierowy dokument, to otrzyma papierowe orzeczenie.

Ustawa uszczegółowi też zasady dostępu ZUS do dokumentacji medycznej podmiotów, które udzielają świadczeń zdrowotnych. Nowelizacja wskazuje, w jakich formach przychodnie mogą przekazać ją do ZUS. Wprowadzi też zasadę, że przychodnia jest zobowiązana do przekazania dokumentacji do ZUS w terminie 14 dni od otrzymania wniosku w tej sprawie.

Szczegółowe informacje o zmianach w zwolnieniach lekarskich i orzecznictwie znajdują się na zus.pl.

Małgorzata Korba rzecznik ZUS w województwie lubelskim