Listopad to czas wspomnień i refleksji nad upływającym czasem. Wracamy myślą do naszych bliskich, których już nie zobaczymy, z którymi nie porozmawiamy, również do tych, z którymi nie zdążyliśmy się pożegnać czy pogodzić. Korzystając z tego listopadowego czasu, proponuję przypomnieć lekarzy, którzy w okresie międzywojennym tworzyli samorząd lekarski jako podwaliny lekarskiej solidarności zawodowej.

Historia Lubelskiej Izby Lekarskiej rozpoczęła się w okresie odbudowy niepodległego państwa. Izba lekarska powstała na podstawie ustawy sejmowej z roku 1921 „o ustroju w zakresie działania Izb Lekarskich”.

Powstaniu Izby Lekarskiej sekundował Józef Piłsudski, który zanim został żołnierzem i politykiem, studiował medycynę.

Lubelska Izba obejmowała swoim zasięgiem nie tylko województwo lubelskie, lecz również wołyńskie i poleskie.

Stanowiła ważną instytucję samorządu lekarskiego na ówczesnym obszarze wschodniej Polski.

Pierwsze wybory do Rady Izby odbyły się 10 grudnia 1922 r. Brało w nich udział 445 lekarzy. Wybrali 25 członków Rady. Pierwszym naczelnikiem Izby (czyli w naszej nomenklaturze prezesem) został dr Jan Ignacy Modrzewski. Wybory odbyły się w nieistniejącym już hotelu Victoria przy ulicy Kapucyńskiej 1. Tam również mieściła się tymczasowa, prowizoryczna siedziba Izby do 1938 r., czyli czasu zakupu budynku przy ulicy Cichej.

W latach 1923–1939 kierownictwo Izby sprawowało trzech naczelników (prezesów): Jan Ignacy Modrzewski, Tomasz Kożuchowski oraz Władysław Dróżdż. Wszyscy oni wnieśli znaczący wkład w rozwój lubelskiego środowiska lekarskiego.

Doktor Jan Ignacy Modrzewski (1869–1962) urodził się w Siedlcach. Medycynę studiował i ukończył na Wydziale Lekarskim UW w Warszawie, gdzie w roku 1894 uzyskał dyplom lekarski. Umiejętności podnosił w Paryżu i Berlinie. Będąc jeszcze studentem, w 1892 r. czynnie włączył się w walkę z epidemią cholery. W 1895 r. osiadł w Lublinie i pracował początkowo jako chirurg w szpitalu żydowskim. Podczas wojny rosyjsko-japońskiej został zmobilizowany i pełnił funkcję młodszego ordynatora Szpitala Wojskowego w Chabarowsku. Po wojnie pracował w szpitalu im. Wincentego a Paulo.

Był aktywnym działaczem Lubelskiego Towarzystwa Lekarskiego i znakomitym chirurgiem, zafascynowanym radiologią. Sprowadził do Lublina z Wiednia pierwszy aparat rentgenowski. Samodzielnie skonstruował radiometr. W 1911 r. wykonał wyłuszczenie gruczołu krokowego, a w 1922 – pierwszą w Polsce sympatektomię okołotętniczą.

Był jednym z współzałożycieli Lubelskiej Izby lekarskiej. Prezesował jej dwukrotnie w latach 1923–1926 oraz 1932–1935.

Należał do władz Naczelnej Izby Lekarskiej. Angażował się także w działalność społeczną i polityczną.

Był radnym Lublina, a w latach 1935–1938 pełnił funkcję senatora RP.

Podczas okupacji niemieckiej został więźniem Zamku Lubelskiego. Po odzyskaniu wolności pracował jako chirurg w poradni przy ulicy Hipotecznej. Pracował do 88 roku życia. Zmarł 29 marca 1962 r. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej, w sekcji 26, rzędzie XVI, nr 7. Warto odwiedzić miejsce spoczynku jednego z najważniejszych organizatorów samorządu lekarskiego na Lubelszczyźnie. Za swoje zasługi został trzykrotnie odznaczony tytułem Orderu Polonia Restituta.

Kolejnym prezesem był dr Tomasz Kożuchowski (1884–1946) W jego życiorysie główne miejsce zajmuje praca chirurga, którą rozpoczął w Wojskowym Szpitalu Zapasowym w Zamościu w latach 1919–1921. Szpitale wojskowe pełniły wówczas ważne funkcje niesienia pomocy rannym żołnierzom oraz ludności cywilnej. Były jednocześnie doskonałą szkołą chirurgii i anestezjologii dla pracujących w nich lekarzy.

Doktor Kożuchowski związany był zawodowo ze Szpitalem Jana Bożego w Lublinie, gdzie pełnił funkcję ordynatora oddziału chirurgii. W 1933 r. wspólnie z dr. Edwardem Leweltem wykonywał zabiegi przecięcia nerwu przeponowego,które stosowane były w leczeniu gruźlicy.

Doktor Tomasz Kożuchowski objął kierownictwo LIL w 1929 r. i sprawował funkcję prezesa do 1932 r. Jego prezesura przypadała na okres rozwoju i umacniania struktur samorządu. Doktor Kożuchowski rozwijał funkcjonujące już Kasy Pomocy Koleżeńskiej (ich zadaniem była pomoc kolegom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej). Zmarł w 1946 r. Nie można jednoznacznie i wiarygodnie wskazać miejsca jego wiecznego spoczynku.

Trzecim i ostatnim przed wojną prezesem Lubelskiej Izby lekarskiej był dr Wacław Dróżdż (1885-1941), jedna z najważniejszych postaci lubelskiego życia społecznego i lekarskiego.

Funkcję prezesa pełnił w latach 1935–1939.

To za czasów jego kierownictwa w 1938 r. zakupiono od Konstantego Fitzermana budynek znajduje się przy ulicy Cichej (obecnie pod numerem 4) na siedzibę Lubelskiej Izby Lekarskiej. Kosztował 180 tys. zł.

Posiadanie własnej siedziby potwierdzało elitarność zawodu lekarza i podnosiło prestiż samorządu.

Doktor Dróżdż doceniał i rozwijał współpracę lubelskich lekarzy z ośrodkami europejskimi.

W 1925 r. jako delegat Lubelskiego Towarzystwa Lekarskiego brał udział w II Kongresie Towarzystwa Francusko-Polskiego w Paryżu. W 1930 r. uczestniczył w III Zjeździe Słowiańskich Geografów i Etnografów w Splicie.

Działalność dr Wacława Dróżdża została brutalnie przerwana przez wojnę. Zmarł tragicznie w roku 1941 w obozie zagłady.

Z materiałów NIL wynika, że zginął w Auschwitz, zaś dr Zygmunt Klukowski w swoich dziennikach zanotował wiadomość o śmierci ostatniego przedwojennego prezesa w Dachau.

Listopadowe święta uświadamiają nam, żyjącym, nieuchronność przemijania i zacierania się w pamięci wydarzeń ważnych kiedyś i ludzi, którym zawdzięczamy postęp i nowoczesne, zorganizowane społeczeństwo. Do nich należeli lekarze, o których traktuje przeczytany właśnie przez Was, Koleżanki i Koledzy, artykuł.

Andrzej Ciołko

wiceprezes LIL