Przepisy określające procedury stwierdzenia zgonu i wystawienia karty zgonu zawarte są w Ustawie z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Anachroniczne regulacje, nieprzystające w żaden sposób do współczesnych realiów, były przedmiotem zgłaszanych przez wiele lat postulatów środowiska lekarskiego, sygnalizującego konieczność pilnego wprowadzenia zmian w tej materii. Regulacje te nie tylko są przestarzałe i niejasne, lecz także nierzadko wzajemnie się wykluczają. Z punktu widzenia lekarzy największe problemy sprawia znalezienie osoby odpowiedzialnej za stwierdzenie zgonu w przypadku zgonów poza szpitalem. Zdarza się, że lekarze POZ odmawiają udziału w oględzinach zwłok, a w konsekwencji – stwierdzenia zgonu, co przyczynia się do powstawania wielu problemów. Często bowiem osoby najbliższe zmarłym, jeśli osobom tym lekarze odmówili wystawienia karty zgonu, składają skargi do okręgowych rzeczników odpowiedzialności zawodowej izb lekarskich.

Należy przypomnieć, że w myśl obowiązujących przepisów kartę zgonu zobowiązany jest wystawić:

• lekarz POZ lub każdy inny lekarz, który w ciągu ostatnich trzydziestu dni przed zgonem chorego udzielał mu świadczeń zdrowotnych;
• lekarz oddziału szpitalnego, jeżeli zgon nastąpił w szpitalu;
• lekarz zespołu ratownictwa medycznego, jeśli zespół ratownictwa został wezwany do nieszczęśliwego wypadku lub nagłego zachorowania i w trakcie udzielania pomocy nastąpiła śmierć danej osoby.

Natomiast w sytuacji, w której żaden z wyżej wymienionych lekarzy nie może wystawić karty zgonu z powodu choroby lub nie może dokonać oględzin zwłok w ciągu dwunastu godzin od chwili wezwania z innych uzasadnionych przyczyn, np. przebywa na urlopie albo mieszka w odległości większej niż cztery km od miejsca, w którym znajduje się ciało zmarłej osoby, bądź żaden z tych lekarzy nie udzielał zmarłemu świadczeń zdrowotnych w ciągu trzydziestu dni przed nastąpieniem zgonu, wówczas do wystawienia karty zgonu, po dokonaniu oględzin zwłok, jest zobowiązany:

• lekarz zatrudniony w przychodni bądź ośrodku zdrowia lub jego placówce terenowej i sprawujący opiekę zdrowotną nad rejonem (przy czym należy podkreślić, że aktualnie już nie ma rejonów dla przychodni), w którym znajduje się ciało zmarłej osoby;
• lekarz, który stwierdził śmierć, gdy był wezwany do nieszczęśliwego wypadku lub nagłego

W procedowanym od 2021 r. projekcie nowej ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych przewidziano m.in.: wprowadzenie elektronicznej karty zgonu, utworzenie stanowiska koronera, dodanie usług pogrzebowych na listę działalności regulowanej. Szczególnie wyczekiwanym rozwiązaniem jest nominacja koronera, czyli osoby o odpowiednich kwalifikacjach, powołanej wyłącznie do stwierdzania zgonów, które nastąpiły poza szpitalem.

Mimo że według początkowych zamierzeń nowa ustawa miała wejść w życie w dniu 1 czerwca 2023 r., to jednak na postulowane w tej materii zmiany przyjdzie nam jeszcze poczekać, ponieważ projekt po uzgodnieniach w Komisji Prawniczej oczekuje na dalsze etapy procedury legislacyjnej. Natomiast w dniu 1 stycznia 2024 r. weszło w życie Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 grudnia 2023 r. w sprawie wzoru karty zgonu. Karta zgonu może być wystawiona w formie papierowej tak jak dotychczas i jest sporządzana przez osobę stwierdzającą zgon, a następnie wydawana w jednym egzemplarzu podmiotowi uprawnionemu do pochówku, np. członkowi rodziny, który jest zobowiązany przedłożyć ją kierownikowi urzędu stanu cywilnego. Od 1 stycznia 2024 r. karty zgonu składają się z trzech części, przeznaczonych do: 1. zarejestrowania zgonu, 2. dla administracji cmentarza, 3. dla potrzeb statystyki publicznej.

Podmiot sporządzający kartę zgonu, w terminie do trzech dni od jej wystawienia, ma obowiązek przekazać dane zawarte w części dla potrzeb statystyki publicznej. GUS stworzył w tym celu specjalną aplikację, umożliwiającą przesłanie informacji za pomocą formularza internetowego. Należy podkreślić, że wprowadzone zmiany dotyczą zakresu i sposobu przekazywania danych dla potrzeb urzędu stanu cywilnego oraz statystyki publicznej. Rozporządzenie nie zmienia grona osób zobowiązanych do wystawienia karty zgonu, czyli tym samym nie rozwiązuje najbardziej palącego problemu lekarzy. Dopiero konkretne działania ustawodawcy zawierające gruntowne zmiany systemowe w tym zakresie, nie zaś powierzchowne quasi-rozwiązania, pozwoliłyby wyeliminować istniejące trudności.

Mariola Szewczak-Daniel
Radca prawny