W obliczu dynamicznych wyzwań, jakie niesie ze sobą współczesna medycyna, nasza rola jako lekarzy staje się coraz bardziej znacząca. Postęp technologiczny – który towarzyszy nam już teraz prawie każdego dnia i wywołuje coraz większą różnorodność etycznych dylematów, czego niebawem doświadczymy – oraz ewoluujące wraz z rozwojem AI spojrzenie na zdrowie i chorobę wymagają od nas ogromnej adaptacji. Czy tylko?

Myślę, że również coraz głębszej refleksji…

W nowym świecie, który zbliża się do nas szybkimi krokami, powinniśmy robić wszystko, by praktyka medyczna i zawód, jaki wykonujemy, stawały się świadectwem holistycznego podejścia do pacjenta, drugiego człowieka, który swoje zdrowie i życie zawsze będzie wolał zawierzyć człowiekowi, a nie maszynie wyposażonej nawet w najlepsze algorytmy.

W przeciwieństwie do tego, co niebawem będą potrafiły nowoczesne maszyny, obsługiwane przez AI, my nie tylko leczymy dolegliwości fizyczne, lecz także staramy się zrozumieć konteksty życiowy, emocjonalny i etyczny, w jakich znajdują się nasi pacjenci. Nawet pomimo wysiłków i ciągłego uczenia maszynowego, AI zawsze będzie udawała, choć już teraz naśladuje nasze emocje w sposób doskonalszy, niż nauczył ją sam twórca.

Właśnie ta kompleksowość ludzkiej opieki nad drugim człowiekiem sprawi, że wielu z nas będzie mogło do końca pozostać w zawodzie. Choć warunkiem tego będzie to, że budując mosty pomiędzy nauką, etyką, a być może nawet i samą filozofią, staniemy się prawdziwymi ludzkimi architektami zdrowia.

Wprowadzanie nowoczesnych terapii i technologii, które tak naprawdę w pełnej swojej krasie dopiero są przed nami, będzie z pewnością od nas wymagać nie tylko nieustannej refleksji nad ich kontekstami społecznym i etycznym, lecz także decyzji, w jak duże kompetencje można wyposażyć AI. Już niedługo, a na pewno wcześniej, niż się nam wydaje, staniemy przed wyborem, jak kształtować medycynę przyszłości, szanując fundamenty etyczne i humanistyczne naszego człowieczeństwa.

Warto zauważyć, zgodnie z tym, co sądzą eksperci, że nie powinniśmy dawać AI pełnej swobody w dostępie do zdrowia człowieka, a na pewno nie wolno pozwolić, by decydowała o ludzkim życiu i śmierci. To na nas spoczywa odpowiedzialność, aby stać na straży ludzkiego zdrowia i pilnować, by AI wypełniała tylko nasze instrukcje, zwłaszcza jeśli chodzi o zdrowie i życie drugiego człowieka.

Nasze decyzje powinny być oparte na wartościach, które jako lekarze wyznajemy. Wierzę, że spełnią się marzenia wielu z nas, a szacunek dla godności pacjenta, uczciwość, sprawiedliwość i empatia staną się fundamentem zawodu lekarza.

Inne wzorce zachowań przestaną być społecznie akceptowane, a ci, którzy sprzeniewierzyli się bądź ciągle sprzeniewierzają tym szczególnym zasadom, zostaną z zawodu lekarza po prostu wykluczeni.

Decyzje dotyczące stosowania nowoczesnych terapii i technologii powinny być poprzedzone głęboką refleksją etyczną. Jako strażnicy zdrowia społeczeństwa mamy moralny obowiązek dbać o dobro pacjenta, szanując etyczne zasady, które stanowią fundament naszej praktyki. Nasze decyzje wpływają nie tylko na zdrowie jednostki, lecz także na oblicze systemu opieki zdrowotnej jako całości. W miarę jak postęp medycyny umożliwia coraz bardziej precyzyjne podejście do leczenia, nasza rola jako lekarzy staje się coraz bardziej skomplikowana. Musimy umieć się dostosować do zmieniającej się rzeczywistości, skutecznie nadzorując AI i pozostając wiernymi fundamentalnym wartościom, które są naszym moralnym kompasem.

W świecie dynamicznej ewolucji technologii medycznych rola lekarza nabiera wyjątkowego blasku, który nie tylko przetrwa, lecz także wydaje się zwiększać w świetle osiągnięć z zakresu sztucznej inteligencji. Jest to fascynujące współgranie ludzkiego geniuszu i precyzji algorytmów. Człowiek jako lekarz to nie wyłącznie naukowiec, ale przede wszystkim filozof, etyk i architekt zdrowia budujący mosty między nauką a humanizmem.

W lekarzu tkwi zdolność, której żaden algorytm nie zdobędzie – empatia. To ona sprawia, że lekarz potrafi prawdziwie zrozumieć pacjenta. Tylko ludzie w sposób głęboko ludzki mogą się wczuć w obawy drugiego człowieka. W świecie nadchodzącej AI to właśnie nasze spojrzenie w oczy pacjenta, zrozumienie jego historii życia oraz doświadczeń mogą nadać leczeniu wymiar wyjątkowo osobisty. Decyzje, jakie podejmujemy wobec naszych pacjentów, to pewnego rodzaju rytuał, w którym łączą się naukowa wiedza i intuicyjna mądrość zdobywana przez lata naszej praktyki.

W przeciwieństwie do algorytmów sztucznej inteligencji lekarz potrafi elastycznie reagować na nietypowe sytuacje kliniczne i podejmować decyzje dostosowane do konkretnego przypadku. To jeszcze przez długi czas będzie nas odróżniać od humanoidalnych robotów, które już niedługo zaczną wypierać ludzi w wielu innych dziedzinach i zawodach. W nadchodzącej przyszłości, która powoli staje się teraźniejszością, warto również podkreślić etyczną rolę każdego z nas, nasze decyzje oparte są bowiem nie tylko na regułach algorytmów, lecz przede wszystkim na zrozumieniu wartości pacjenta i szacunku dla godności osoby ludzkiej.

To lekarz przyszłości, człowiek stanie się strażnikiem etyki i moralności w procesie leczenia, stworzy bezpieczną przestrzeń dla pacjentów, którzy – jak pokazują wyniki badań – są skłonni powierzać swoje życie drugiemu człowiekowi. Maszynie również, ale pod warunkiem, że jej działaniami, niczym robotem da Vinci, będzie kierował doświadczony lekarz – też człowiek.

W naszym działaniu codziennie kładziemy nacisk nie tylko na aspekty fizyczne schorzeń, lecz także na ich wpływ na życie emocjonalne i etyczne pacjenta. Zdajemy sobie sprawę, że zdrowie jednostki to nie tylko brak choroby, lecz także równowaga między ciałem, umysłem i duszą. Jako lekarze obdarzeni człowieczeństwem powinniśmy dążyć do kompleksowego zrozumienia potrzeb pacjenta, kierować się wartościami humanizmu medycznego i na nich się skupiać. Nie wolno nam dopuścić do tego, by AI podejmowała decyzje o ludzkim życiu, o tym, czy walczyć o nie, a tym bardziej, czy pozbawiać umierającego człowieka ostatniego tchnienia.

Wyzwania, które stawia przed nami współczesna medycyna, wymagają nie tylko doskonałej fachowej wiedzy, lecz także umiejętności zastosowania jej w sposób etyczny i holistyczny. Niech nasza praktyka będzie nie tylko naukowym osiągnięciem, lecz także wyrazem naszej zdolności do rozumienia i współodczuwania z pacjentami. W zetknięciu się z coraz bardziej skomplikowanymi przypadkami medycznymi pozostajemy przewodnikami pacjentów przez labirynt, w którym zdrowie przeplata się z chorobą, i w ten sposób podkreślamy, że etyka i humanizm są nieodłącznymi częściami postępu medycyny.

Dr n. med. Marek Derkacz, MBA
marekderkacz@interia.pl