„Domysłów, gdybania i mniemania będzie tu bardzo dużo” – ostrzega Wojciech Orliński, autor 400‑stronicowej biografii pt. „Kopernik. Rewolucje”. – „Nie da się inaczej napisać biografii kogoś, co do którego niepewne są już nawet daty narodzin i śmierci” – wyjaśnia.

19 lutego przypadała 550. rocznica urodzin Mikołaja Kopernika. Był nie tylko astronomem, ale także matematykiem, prawnikiem, ekonomistą i lekarzem. Urodził się w Toruniu, ale to na Warmii spędził ponad 40 lat swojego życia. – Lubił piwo, bał się krytyki i żył w nieformalnym związku z zamężną gosposią – mówi dr Jerzy Sikorski, jeden z największych w Polsce badaczy życia słynnego astronoma. Ciekawostek o człowieku, który wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię, jest więcej. I o nich można przeczytać w najnowszej biografii Kopernika. Głównie o nich, bo Orliński nie skupia się na myśli naukowej astronoma. Na pewno nie astronomia stanowi oś tej biografii. Kopernik Orlińskiego to „Kopernik po dziennikarsku”. Autor tłumaczy to już we wstępie – to biografia, w której „dziennikarz wyznacza kierunek”. Takie postawienie sprawy staje się usprawiedliwieniem, aby życie Kopernika stało się pretekstem do dziesiątek fascynujących opowieści.

W czasach Kopernika nic nie wskazywało na to, że do największej naukowej rewolucji dojdzie w Europie. O gwiazdach Chińczycy i Arabowie wiedzieli więcej, ale to my jako pierwsi zrozumieliśmy, jakie jest miejsce Ziemi w kosmosie. Ktoś może powiedzieć, że to przede wszystkim zasługa Keplera, Galileusza, Newtona – ale gdybyśmy zapytali tych panów o zdanie, wskazaliby na dzieło bardzo skromnego, genialnego uczonego, który, by pracować w spokoju nad swoim odkryciem, zaszył się na skraju Europy – pisze wydawca i zastanawia się dlaczego Kopernik, półsierota z Torunia, mógł, a nawet musiał zmienić nasze miejsce we wszechświecie? Dlaczego ta wielka rewolucja nie wybuchła w Paryżu, Rzymie czy Florencji, ale na Warmii? Dlaczego w Polsce?

Żywot Kopernika to jednak nie tylko nauka. To również wielka polityka, wojny, spiski, intrygi, romanse – a w ich centrum nasz astronom (ale też ekonomista, polityk, lekarz), który zachował w swoich szalonych czasach godność, zdobył szacunek możnych, a także miłość kobiety. Kopernik w brawurowej opowieści Wojciecha Orlińskiego, choć odległy w czasie, staje się nam bliski jako człowiek szukający miejsca do życia i przestrzeni na realizowanie swoich pasji. Odkrywany dziś na nowo zaskakuje skromnością, pokorą, ale też uporem i słabościami.

Anna Augustowska

Wojciech Orliński, „Kopernik. Rewolucje”, Agora, Warszawa 2022.