Historia szpitalnictwa w Puławach jest ściśle związana z dworem książąt Czartoryskich. Pierwsze wzmianki o opiece medycznej w Puławach pochodzą z wieku XVIII. Liczny, wciąż powiększający się dwór Czartoryskich wymagał stałej opieki lekarskiej nie tylko dla rodziny książęcej, ale również służby i poddanych. Te potrzeby spowodowały zatrudnienie lekarzy, chirurgów (w tamtych czasach nie zaliczano ich do stanu lekarskiego), felczerów i cyrulików. Czartoryscy, będąc ludźmi oświeconymi, mieli liczne kontakty z najznamienitszymi rodami ówczesnej Europy. Znali najznakomitsze ośrodki naukowe i kulturalne. Skutkowało to posiadaniem rozległej wiedzy o nowoczesnych rozwiązaniach również w dziedzinie medycyny.

Początkowo założono w Puławach lazaret i aptekę. Pierwszy lazaret najprawdopodobniej mieścił się w nowych oficynach pałacowych i posiadał 16 łóżek. Była to pierwsza w Puławach forma zorganizowanej opieki nad chorymi. Jedną z kluczowych postaci tego okresu był nadworny lekarz księżnej Izabeli dr Karol Khittel. Dostrzegał on potrzebę utworzenia trwałej placówki przeznaczonej dla chorych.

Doktor Kittel nie ograniczał się jedynie do praktyki lekarskiej.

Przeznaczył znaczną kwotę na budowę szpitala. Na ten cel zapisał również środki finansowe w swoim testamencie. W roku 1793 powstał więc drugi lazaret. W późniejszym okresie, około 1840 r., w miejscu starej kuźni wybudowano Szpital św. Karola Boromeusza, który przetrwał wszystkie zawieruchy dziejowe i zachował się do dnia dzisiejszego. Mieści się przy ulicy Czartoryskich 6A i jest obiektem należącym do Muzeum Regionalnego.

Szpital św. Karola Boromeusza był przez bardzo długi czas naczelną placówką leczniczą w Puławach. Z zachowanych danych wynika, że w roku 1888 dysponował 300 łóżkami. Jego możliwości diagnostyczne i lecznicze były równie skromne jak lokalowe. Jednak obejmował opieką chorych wymagających stałej pomocy medycznej.

Spełniał zatem również funkcje społeczne. W początkach XX w. zmagał się z dużym niedofinansowaniem. Nakłady na rok 1907 wynosily 500 rubli. Kwota ta nie wystarczała na rozwój i prawidłowe działanie, toteż placówka borykała się z brakami w wyposażeniu i narzędziach. Była również niedostatecznie zaopatrywana w wodę.

Przed pierwszą wojną światową taka sytuacja nie należała do wyjątków. W ten sam sposób funkcjonowało wiele małych szpitali na ziemiach polskich. Rozwój szpitalnictwa zależał nie tylko od wyposażenia i budynków, ale od zaangażowania personelu: lekarzy, pielęgniarek, felczerów. Lekarze z konieczności łączyli pracę szpitalną z praktyką ambulatoryjną. Jak to bywa w każdej epoce historycznej, poświęcali się również działalności społecznej. Z tego okresu znamy nazwiska kilku lekarzy: Beniamina Nudelmana, Honigsfelda, Frydhofena oraz felczera Boratyńskiego.

Niezwykle istotną postacią dla rozwoju puławskiej chirurgii był dr Eugeniusz Mierczyński, który rozpoczął pracę w Puławach w roku 1924. Był wybitnym chirurgiem, społecznikiem i żołnierzem. Dał początek nowoczesnej, zorganizowanej działalności chirurgicznej.

Po odzyskaniu niepodległości dużym wyzwaniem dla puławskiej służby zdrowia stały się epidemie duru brzusznego, czerwonki i ospy. Choroby te wymagały izolowania pacjentów, co wiązało się z organizowaniem doraźnie pomieszczeń oraz stałego nadzoru sanitarnego. W latach dwudziestych w Puławach działały dwa szpitale. Szpital zakaźny, z 26 łóżkami, utworzono w budynku kasyna wojskowego. Jego dyrektorem był dr Apolinary Horodyński.

Szpital ten w 1923 r. przeniesiono do budynku przy obecnej Alei Partyzantów. Pomimo starań i zaangażowania personelu warunki do sprawowania opieki i prawidłowej izolacji chorych były trudne.

W 1931 r. przy ulicy Marszałka Piłsudskiego powstał ośrodek zdrowia. Kolejnym krokiem mającym na celu rozwój opieki medycznej było oddanie dwupiętrowego budynku mieszczącego 100 łóżek. Całkowite uruchomienie placówki planowano na rok 1939, lecz zabrakło środków na pełne wykończenie wnętrz. Po wybuchu II wojny światowej i wkroczeniu do Puław wojsk niemieckich w ośrodku tym leczono rannych niemieckich żołnierzy.

Po zakończeniu zmagań wojennych w 1945 r. uruchomiono szpital w dawnym hotelu Bristol. Działały tam oddziały: chirugiczny, internistyczny, laryngologiczny, zakaźny i leczenia gruźlicy.

Ważnym wydarzeniem dla lokalnej społeczności było utworzenie Pogotowia Ratunkowego w Puławach. Była to wtedy druga taka jednostka w województwie lubelskim. Jej kierownikiem został dr Antoni Majewski.

Oddziały szpitalne rozwijano stopniowo, lecz systematycznie.

Zwiększano liczbę lekarzy oraz rozszerzano zakres działalności.

Nowy pawilon zakaźny oddano do użytku w 1957 r.

W roku 1970, po przekształceniu szpitala powiatowego w miejski, szpital dysponował już 306 lóżkami. Powstał wtedy oddział ginekologiczno-położniczy, otworzono również drugi oddział chirurgiczny. W tym okresie szpitalem kierował dr Henryk Kuś, który do roku 1981 zwiększył liczbę łóżek do 550. Utworzył też oddział rehabilitacji, którego został ordynatorem.

Wybitną postacią powojennej historii Puław był dr Ludwik Kotliński, wieloletni ordynator oddziału urologii puławskiego szpitala, znakomity operator, erudyta, i miłośnik historii.

Rozwój puławskiego szpitala nie byłby możliwy bez wydatnej pomocy Zakładów Azotowych.

Przekształcenie ZOZ w SP ZOZ nastąpiło w roku 1997. Wtedy też ukształtował się model organizacyjny obecnego szpitala.

Rozszerzenie bazy szpitalnej dało możliwość powiększenia zakresu specjalności. Powstały nowe oddziały: reumatologiczno-rehabilitacyjny, urazowo-ortopedyczny, dermatologiczny, chirurgii dziecięcej, neurologiczny, okulistyczny i urologiczny.

Szpital w Puławach w ostatnich latach odegrał bardzo ważną rolę podczas pandemii COVID-19. W 2020 r. przekształcono go w szpital koordynujący zabezpieczenie COVID-19 jako szpital węzłowy.

Wymagało to zmiany organizacji pracy oddziałów. Ograniczono również część planowych zabiegów i świadczeń medycznych.

Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Puławach mieści się dziś przy ulicy Józefa Bema 1. W jego strukturach, oprócz wymienionych powyżej, znajdują się oddziały: kardiologii, anestezjologii i intensywnej terapii, pulmonologii i pediatrii. Działa również Szpitalny Oddział Ratunkowy. Szpital posiada także bogate zaplecze diagnostyczne: tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, radiologię zabiegową, pracownię hemodynamiki, elektrofizjologii i stymulatorów. Posiada własny zakład histopatologii.

W ubiegłym roku placówka zatrudniała 121 lekarzy i 273 pielęgniarki, a łącznie pracowały w niej 892 osoby.

W roku 2025 odbyły się obchody 100-lecia puławskiej chirurgii. Kierujący obecnie oddziałem dr Jarosław Furtak, doskonały chirurg, przedstawił długą drogę rozwoju oddziału do stanu dzisiejszego, kiedy wykonuje się corocznie około 1300 zabiegów — większość nowoczesnymi technikami endoi laparoskopowymi.

Stan współczesnego szpitala w Puławach jest wynikiem trudu i pracy wielu pokoleń wybitnych lekarzy oraz personelu pomocniczego.

Nie sposób wymienić wszystkich, dzięki którym stał się nowoczesną placówką leczniczą.

Obecnie oddziałami szpitalnymi kierują: dr Jarosław Furtak (chirurgia), dr Marek Paździor (chirurgia urazowo-ortopedyczna), dr n. med. Jacek Gniot (kardiologia i choroby wewnętrzne). dr n. med. Monika Łagowska-Chlewicka (neurologia i oddział udarowy), dr n. med. Ireneusz Ostrowski, do niedawna dr n. med. Janusz Ciechan (urologia), dr n. med. Mariusz Piotrowski (reumatologia), dr n. med. Dominik Grabowski (pediatria), dr n. med. Sławomir Wątroba (noworodki), dr hab. n. med. Paweł Skorupski (położnictwo i ginekologia), dr Anna Sajna (pulmonologia), dr n. med. Andrzej Sawicki (okulistyka), dr Agnieszka Strzelecka-Sosik (oddział wewnętrzny), dr Anna Warowna-Mróz ( rehabilitacja neurologiczna), dr Małgorzata Derebas (rehabilitacja), dr Kamil Osiński (anestezjologia i intensywna terapia), dr Filip Śmiechowicz (oddział obserwacyjno-zakaźny).

Pracownią hemodynamiki kieruje dr n. med. Marek Jankiewicz, Szpitalnym Oddziałem Ratunkowym – dr Tomasz Myszala, zaś pracami zakładu diagnostyki obrazowej – dr Andrzej Skwarek.

Od 2025 r. dr Marek Paździor łączy funkcję ordynatora Oddziału Urazowo-Ortopedycznego z funkcją dyrektora szpitala.

Poprzednio placówką kierował od 2015 r. Piotr Rybak.

Historia puławskiego szpitala, czy raczej puławskiej opieki zdrowotnej, ukazuje przemiany miejscowej medycyny, jej rozwój od niewielkiego lazaretu do wysokospecjalistycznego ośrodka z nowoczesną chirurgią małoinwazyjną, neurologią udarową oraz intensywną terapią. Ukazuje trud często bezimiennych lekarzy i pielęgniarek, stanowiący ważny wkład w rozwój miasta i regionu.

Zapisuje się on złotymi zgłoskami w historię i teraźniejszość Puław.

Źródła Biblioteka teatr nn.

Wspólnota Puławska.

Muzeum Regionalne PTTK Puławy.

Dziennik Wschodni.

Andrzej Ciołko

wiceprezes LIL