„Jest gorąco, niebo niebieskie na tyle, by spełnić obietnicę, jaką «niebo» nosi w przymiotniku. Mam zaproszenie na degustację wina Marsala w zakładach «Alagna», u jednego z głównych producentów. Przyjmuję, żeby od czegoś w ogóle zacząć opukiwanie miasta. Jest późno, mogę nie zdążyć”… Czy może być lepsze zaproszenie do lektury Marsali – książki, której autor Jarosław Mikołajewski jest niepodważalnym autorytetem od Italii i od wszystkiego, co włoskie?

Autor to poeta, reportażysta i tłumacz, który przez lata pełnił funkcję dyrektora Instytutu Polskiego w Rzymie, a w wybitnym dorobku translatorskim ma m.in. tłumaczenie Dantego, Petrarki, Pasoliniego, a nawet Pinokia Carla Collodiego.

Zanim powstała Marsala, kilka lat wcześniej dwaj zaprzyjaźnieni reporterzy Jarosław Mikołajewski i Paweł Smoleński wybrali się w podróż na południe Włoch. Efektem tej wyprawy jest książka Czerwony śnieg na Etnie (wyd. „Czarne”, 2021). Wspaniała opowieść na dwa głosy o złożonej naturze sycylijskiego świata i sycylijskiej duszy.

Marsala to już tylko pióro Mikołajewskiego, który jak zaznacza na samym początku, jedzie na miesięczny pobyt w Marsali, „żeby na progu starości (…) zrobić coś ze sobą, z potrzebą opowiadania ludzi i rzeczy”. I opowiada! Ale nie w duchu przewodników o „magicznych miejscach i największych atrakcjach” Marsali, miasta leżącego na zachodnim wybrzeżu Sycylii, miasta słynącego z produkcji wina i… soli. To nie jest przewodnik dla turystów, którzy zaliczają kolejne miejsca, a zarazem jest… Chociaż to opowieść w zupełnie innym, mało turystycznym kontekście.

„Moja Marsala nie jest wyspą do końca szczęśliwą. Jest reportażem, jaki napisałem o obolałym człowieku, który spotyka obolałe miasto, i nie wiedzą, czy coś dobrego im z tego wyjdzie” – zwierza się pisarz.

Zdecydowanie warto połączyć lektury obu książek o Sycylii. I ruszyć tropem opisywanych w nich miejsc, ale przede wszystkim wczytać się w relacje ze spotkań z ludźmi mieszkającymi na wyspie. Autorzy spotykają ich w więzieniu, na targu rybnym, w świątyniach, dzielnicach imigrantów, w salonach poetów i bankierów. To też opowieść o Etnie, na której można zobaczyć czerwony śnieg, gdy wiatry znad Afryki naniosą piasek na zbocza wiecznie dymiącej, śpiewającej Etny.

Anna Augustowska

Jarosław Mikołajewski, Marsala, Wydawnictwo „Austeria”, 2025.

Jarosław Mikołajewski, Paweł Smoleńki, Czerwony śnieg na Etnie, Wydawnictwo „Czarne”, 2021.